FACEMASK là một khí cụ chỉnh nha có tác dụng kích thích sự phát triển của xương hàm trên, trong điều trị móm ở trẻ nhỏ. Facemask gồm có cung kim loại với miếng đệm tựa trên trán và cằm, vị trí 2 miếng đệm này có thể điều chỉnh sao cho phù hợp và thoải mái cho từng bệnh nhân. Cung kim loại được nối với hàm gắn chặt trong miệng bởi thun cao su.
Bạn có nghĩ rằng… một khí cụ đeo bên ngoài khuôn mặt có thể thay đổi hoàn toàn sự phát triển của xương hàm ở trẻ
Rất nhiều phụ huynh khi lần đầu nhìn thấy khí cụ Facemask thường khá bất ngờ.
Không giống các loại niềng răng thông thường, không nằm trong miệng.
Mà là một hệ thống khí cụ với phần tựa ở trán – cằm và các dây thun kéo phía trước khuôn mặt.
Nhiều người sẽ nghĩ: “Liệu một khí cụ như vậy có thực sự hiệu quả không?”
Trong chỉnh nha tăng trưởng hiện đại, Facemask lại là một trong những khí cụ rất quan trọng trong điều trị trẻ bị móm do xương, đặc biệt là các trường hợp:
-
Hàm trên phát triển kém
-
Tầng mặt giữa kém phát triển, gò má thấp
-
Hàm dưới phát triển dài ra phía trước
-
Cắn ngược răng cửa trước
-
Cắn chéo vùng răng hàm
-
Khuôn mặt có xu hướng lõm khi nhìn nghiêng
Đây là tình trạng không chỉ ảnh hưởng đến thẩm mỹ khuôn mặt, mà còn ảnh hưởng đến:
-
Chức năng ăn nhai
-
Phát âm
-
Sự phát triển khớp cắn
-
Tâm lý và sự tự tin của trẻ
Nhiều phụ huynh thường nghĩ rằng: “Chờ lớn rồi niềng răng là được.”
Tuy nhiên, với móm do xương, đặc biệt là thiểu sản xương hàm trên, việc chỉ chờ đến tuổi trưởng thành để niềng răng đôi khi sẽ bỏ lỡ giai đoạn vàng can thiệp tăng trưởng.
Ở nhiều trường hợp nặng, nếu không điều trị sớm, trẻ khi trưởng thành có thể phải kết hợp phẫu thuật chỉnh hàm để cải thiện tương quan xương.
Đó là lý do chỉnh nha tăng trưởng với Facemask có ý nghĩa rất lớn.
Facemask hoạt động như thế nào?
Về cơ bản, đây là khí cụ sử dụng lực kéo ra trước để kích thích sự phát triển của xương hàm trên.
Thông thường, Facemask sẽ được kết hợp với khí cụ nong hàm RPE (Rapid Palatal Expansion) được gắn vào răng hàm trên. Khí cụ nong hàm giúp:
-
Nong rộng cung hàm trên
-
Giải phóng các đường khớp xương khẩu cái hàm trên
-
Tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển ra trước của xương hàm trên
Sau đó, Facemask sẽ sử dụng hệ thống dây thun để tạo lực kéo nhẹ liên tục theo hướng trước và xuống dưới.
Điều quan trọng là: Facemask không đơn thuần “kéo răng”.
Mục tiêu chính là tác động vào sự phát triển của xương hàm trên trong giai đoạn trẻ còn đang tăng trưởng.
Khi được sử dụng đúng thời điểm, khí cụ có thể:
-
Kích thích phát triển tầng mặt giữa
-
Cải thiện tương quan xương hai hàm
-
Giảm mức độ móm do xương
-
Cải thiện khớp cắn ngược
-
Giúp khuôn mặt cân đối hơn
Trong nhiều trường hợp, phụ huynh sẽ nhận thấy sự thay đổi không chỉ ở răng, mà ở toàn bộ khuôn mặt:
-
Môi trên đầy đặn hơn
-
Vùng mặt giữa rõ hơn
-
Góc nghiêng khuôn mặt hài hòa hơn
-
Nụ cười cân đối hơn
-
Trẻ tự tin hơn khi giao tiếp
Đây cũng là lý do Facemask được xem là khí cụ “điều trị tăng trưởng”, chứ không chỉ là “niềng răng”.
Điểm quan trọng nhất của điều trị này nằm ở “thời điểm vàng”.
Facemask thường đạt hiệu quả tốt nhất khi trẻ còn nhỏ, đặc biệt:
-
Độ tuổi 9–12 tuổi
-
Giai đoạn xương còn tăng trưởng mạnh
-
Các đường khớp xương vùng mặt còn đáp ứng tốt với điều trị
Khi trẻ lớn hơn, khả năng đáp ứng của xương sẽ giảm dần. Lúc này hiệu quả điều trị bằng khí cụ tăng trưởng sẽ hạn chế hơn rất nhiều.
Đó là lý do trong chỉnh nha trẻ em, việc thăm khám sớm có vai trò rất quan trọng.
Nhiều phụ huynh thường chỉ đưa trẻ đi khám khi: Răng mọc lệch nhiều, thay răng gần xong hoặc đến tuổi niềng răng
Nhưng với các bất thường xương hàm như móm do xương, việc đánh giá sớm từ 6–8 tuổi đôi khi có thể thay đổi hoàn toàn hướng điều trị sau này.
Một yếu tố rất quan trọng khác là:
Không phải mọi trường hợp “móm” đều giống nhau.
Có trẻ móm do:
-
Răng cửa dưới mọc chìa ra trước
-
Thói quen chức năng
-
Hàm dưới phát triển mạnh
-
Hoặc hàm trên phát triển kém
Mỗi nguyên nhân sẽ có hướng điều trị khác nhau.
Đó là lý do trước khi chỉ định Facemask, việc chẩn đoán cần được thực hiện rất kỹ:
-
Khám lâm sàng
-
Phân tích tăng trưởng
-
Phân tích khớp cắn
-
Chụp phim sọ nghiêng
-
Đánh giá tương quan xương
-
Đánh giá đường thở và chức năng
Trong chỉnh nha hiện đại, điều trị hiệu quả không chỉ dựa vào việc “thấy móm thì kéo”.
Quan trọng hơn là:
-
Tại sao trẻ bị móm?
-
Xương nào đang phát triển bất thường?
-
Hướng tăng trưởng khuôn mặt ra sao?
-
Điều trị ở thời điểm nào sẽ tối ưu nhất?
Một yếu tố khác quyết định thành công của Facemask là sự hợp tác của trẻ và gia đình.
Khí cụ thường cần được đeo:
-
Khoảng 10–14 giờ mỗi ngày
-
Chủ yếu vào buổi tối và khi ngủ
Trong giai đoạn đầu, trẻ có thể:
-
Cảm thấy hơi vướng
-
Khó chịu nhẹ vùng cằm hoặc trán
-
Ngại khi đeo
Tuy nhiên phần lớn sẽ thích nghi khá nhanh sau một thời gian ngắn.
Khi trẻ hợp tác tốt, bác sĩ thường có thể quan sát thay đổi khá rõ chỉ sau vài tháng:
-
Khớp cắn trước cải thiện
-
Răng cửa bớt cắn ngược
-
Tương quan hai hàm hài hòa hơn
-
Khuôn mặt thay đổi tích cực hơn theo tăng trưởng
Sau giai đoạn chỉnh nha tăng trưởng với Facemask, đa số trẻ vẫn cần điều trị chỉnh nha giai đoạn hai bằng: Mắc cài
hoặc Khay trong suốt. Mục tiêu lúc này là:
-
Sắp xếp răng chính xác
-
Hoàn thiện khớp cắn
-
Tối ưu chức năng ăn nhai
-
Hoàn thiện thẩm mỹ nụ cười
-
Duy trì sự ổn định lâu dài
Điều quan trọng cần hiểu là: Facemask không phải “giải pháp thần kỳ” thay đổi hoàn toàn cấu trúc di truyền khuôn mặt.
Trong rất nhiều trường hợp, điều trị sớm có thể:
-
Giảm mức độ lệch xương khi trưởng thành
-
Hạn chế điều trị phức tạp sau này
-
Giảm nguy cơ phải phẫu thuật chỉnh hàm
-
Tạo điều kiện cho khuôn mặt phát triển cân đối hơn
Đó là lý do trong chỉnh nha tăng trưởng hiện đại, chúng tôi không chỉ nhìn vào việc: “Răng có đều hay không.”
Điều quan trọng hơn là:
-
Xương hàm đang phát triển theo hướng nào?
-
Khuôn mặt sẽ thay đổi ra sao trong tương lai?
-
Chức năng nhai có ổn định không?
-
Và liệu chúng ta có đang can thiệp đúng vào giai đoạn vàng của tăng trưởng hay chưa?
Bởi đôi khi, điều thay đổi tương lai khuôn mặt của một đứa trẻ… không phải là một ca điều trị phức tạp khi trưởng thành, mà là một can thiệp tăng trưởng đúng thời điểm từ rất sớm.
